Abstrahując od ustawowych warunków skorzystania z tej możliwości, na gruncie obowiązywania umowy ubezpieczenia kredytu kupieckiego pojawiają się wątpliwości odnośnie skutków, jakie na gruncie przepisów ustawy rodzi fakt wypłacenia przez ubezpieczyciela odszkodowania w sytuacji, w której skorzystał on z uprawnienia do skorygowania podstawy opodatkowania, w kontekście wynikającego z umowy ubezpieczenia rozliczenia z ubezpieczycielem odzyskanych należności lub pomniejszenia salda niezapłaconych należności.

Jednym z warunków skorzystania przez podatnika z tzw. ulgi na złe długi jest to, aby wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta w danym okresie. O ile w sytuacji wypłaty odszkodowania nie można mówić o uregulowaniu należności, gdyż odszkodowanie stanowi spełnienie świadczenia przewidzianego w zawartej umowie ubezpieczenia w związku z poniesioną szkodą przez ubezpieczającego, to wypłata odszkodowania niesie za sobą skutek w postaci regresu ubezpieczeniowego. Skutek jest więc równoznaczny ze zbyciem wierzytelności.

Podobny problem był przedmiotem interpretacji podatkowej wydanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 4 kwietnia 2012 r., w której stwierdzono, iż „przepis art. 89a ust. 4 ustawy nie wprowadza wymogu, aby należność została uregulowana tylko i wyłącznie przez dłużnika i w określonej formie. Tym samym, uregulowanie należności lub części należności przez podmiot trzeci (np. ubezpieczyciela) spowoduje brak prawa do zastosowania art. 89a ust. 1, czyli skorygowania podatku należnego albo powstania obowiązku rozliczenia podatku należnego w rozliczeniu za okres, w którym należność lub jej część zostanie uregulowana.” Powyższa teza jest oczywiście błędna, wypłata odszkodowania nie jest spełnieniem świadczenia przez osobę trzecią, a spełnieniem świadczenia z umowy ubezpieczenia w związku z zajściem przewidzianego w umowie wypadku. Z punktu widzenia prawniczych purystów tego rodzaju przesunięcie kategorialne jest niedopuszczalne.

O ile w omawianej sytuacji nie można mówić o zbyciu wierzytelności, to skutek w postaci przejścia roszczenia na ubezpieczyciela jest identyczny z przelewem, a ponadto uzyskanie odszkodowania oraz skorzystanie z ulgi na złe długi stanowiłoby przysporzenie po stronie ubezpieczającego kosztem ubezpieczyciela i Skarbu Państwa. Pomimo więc nieprecyzyjnej redakcji przepisu ustawy, należy stwierdzić, że jego ratio legis jest zapobiegnięcie sytuacji takiego nieuzasadnionego przysporzenia po stronie podatnika.

Literalne brzmienie zapisów umowy ubezpieczenia, w szczególności zapisów dotyczących definicji odzyskanych należności, nakazujących interpretować czynność skorygowania podstawy opodatkowania jako odzyskaną należność, byłoby sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami rangi ustawowej. Wobec powyższego taką interpretację zapisu umowy należy więc odrzucić na rzecz systemowej reguły wykładni uwzględniającej usytuowanie zapisu w systemie prawa, w szczególności ze względu na prymat norm rangi ustawowej oraz celowościowej uwzględniającej ratio legis przepisu ustawy.

Należy więc co do meritum zgodzić się z tezą powołanej interpretacji podatkowej, że w wyniku zawarcia umowy ubezpieczenia, zgodnie z którą w przypadku niewypłacalności dłużnika ubezpieczyciel wypłaca odszkodowanie w wysokości odpowiadającej ubezpieczonemu procentowi wartości faktur, nabywając wyłącznie tę część wierzytelności, dojdzie do zbycia części wierzytelności na rzecz firmy ubezpieczeniowej. Zatem ubezpieczający może skorzystać z możliwości skorygowania podatku należnego dotyczącego przedmiotowych wierzytelności w pozostałej, tj. przysługującej mu nadal części, która będzie dochodzona od dłużnika.

W sytuacji zaś wypłacenia odszkodowania po złożeniu deklaracji podatkowej, w której dokonano korekty podatku należnego, stosownie do art. 89a ust. 4 ustawy, wierzyciel obowiązany będzie do zwiększenia podstawy opodatkowania oraz kwoty podatku należnego w rozliczeniu za okres, w którym należność została uregulowana lub zbyta. W przypadku częściowego uregulowania należności, podstawę opodatkowania oraz kwotę podatku należnego zwiększa się w odniesieniu do tej części.