O ile pakiet wierzycielski usprawniający m.in. dochodzenie wierzytelności jest oceniany pozytywnie, to projekty takie jak nowa ustawa o komornikach lub nadchodzące zmiany dotyczące przedawnienia budzą uzasadnione wątpliwości.

Nieodłącznym elementem gospodarki wolnorynkowej jest możliwość swobodnego obrotu wierzytelnościami. Zgodnie z art. 509 kodeksu cywilnego transfer wierzytelności na osobę trzecią co do zasady jest dopuszczalny bez zgody dłużnika. Ewentualne ograniczenia mogą wynikać jedynie z ustawy, uprzednio zawartej umowy lub właściwości konkretnego zobowiązania. W związku z tym fakt powstania podmiotów specjalizujących się w egzekwowaniu wierzytelności nabytych od podmiotów prowadzących działalność niezwiązaną z zarządzaniem wierzytelnościami nie budzi zaskoczenia i jest jak najbardziej pożądany. Jego skutkiem jest usprawnienie dochodzenia zaległości od kontrahentów, ograniczenie ilości zatorów płatniczych, a w przypadku faktoringu, także przeniesienie części ryzyka związanego z niewypłacalnością kontrahenta na osobę trzecią (faktora).

Podmioty zarządzające wierzytelnościami są w znacznym stopniu zależne od zmian w obowiązującym systemie prawa. Z tego względu szczególne znaczenie dla przedsiębiorców związanych z obrotem wierzytelnościami ma ochrona ich interesów już na etapie prac legislacyjnych. W celu jej zapewnienia, w 2003 roku powołany został Polski Związek Zarządzania Wierzytelnościami (dawniej Polski Związek Windykacji), w którego strukturach funkcjonuje Komisja ds. Legislacji PZZW, zajmująca się monitoringiem legislacji krajowej. Polski Związek Zarządzania Wierzytelnościami bierze aktywny udział w pracach nad projektami ustaw mogącymi mieć wpływ na działalność zarówno członków Związku, jak i podmiotów niezrzeszonych, związanych jednak z obrotem wierzytelnościami.

Tematyka obrotu wierzytelnościami znajduje się w centrum zainteresowań zarówno Ministerstwa Sprawiedliwości (MS), jak i Ministerstwa Rozwoju (MR), o czym świadczy postęp prac nad projektami nowej ustawy o komornikach, ustawy antylichwiarskiej, prawie przedsiębiorców czy zmian dotyczących przedawnienia roszczeń cywilnych. Działalność podmiotów takich jak Polski Związek Zarządzania Wierzytelnościami stanowi przeciwwagę dla stopniowego rozszerzania ochrony obejmującej dłużników, przy jednoczesnym ograniczaniu uprawnień wierzycieli, które można zaobserwować w projektach zmian przedstawianych przez MS. Prace nad ustawą antylichwiarską zostały zawieszone ze względu na potencjalne negatywne skutki, które nie zostały zauważone na etapie przygotowywania uzasadnienia projektu, a wyszły dopiero w trakcie konsultacji publicznych.

Z tego względu niepokój może budzić fakt wycofania się przez MS z dalszych konsultacji publicznych dotyczących projektu ustawy o komornikach. Egzekucja sądowa jest bezpośrednio związana z rynkiem zarządzania wierzytelnościami. Strona społeczna zgłosiła szereg uwag dotyczących kluczowych rozwiązań prawnych zawartych w projekcie, które jednak w przeważającej części nie zostały uwzględnione. Logicznym następstwem byłoby nawiązanie dialogu w celu zmiany proponowanych rozwiązań. MS zakończyło jednak konsultacje, zanim te faktycznie się zaczęły.

Tymczasem prace nad tzw. pakietem wierzycielskim dobiegły już końca. Dzięki uwagom zgłaszanym przez stronę społeczną, w trakcie konsultacji publicznych, wchodzące w życie regulacje stanowią rozsądny kompromis, znacznie różniący się od przedstawionego w lipcu 2016 roku projektu. Korzystne rozwiązania, takie jak zwiększenie dopuszczalnej wartości przedmiotu sporu dochodzonego w postępowaniu uproszczonym do 20 tys. zł pozostały sednem projektu. Wprowadzono także istotne zmiany w zakresie funkcjonowania Rejestru Należności Publicznoprawnych. Odstąpiono natomiast od wprowadzenia problematycznej, choć ciekawie się zapowiadającej instytucji notarialnego nakazu zapłaty.

Emocje budzi także międzyresortowy projekt zmian w kodeksie cywilnym, dotyczących przedawnienia roszczeń. Projekt nie został jeszcze opublikowany, jednak założenia udostępnione przez MS są przedmiotem zainteresowania całej branży windykacyjnej. Komisja ds. Legislacji PZZW weźmie udział w obowiązkowych konsultacjach publicznych projektu i przedstawi do niego zastrzeżenia, które dotyczyć będą zarówno obciążenia sądów powszechnych obowiązkiem badania zarzutu przedawnienia z urzędu, jak i znacznego skrócenia okresu przedawnienia. Pozostaje wyrazić nadzieję, że tym razem uwagi zgłoszone przez PZZW i innych partnerów społecznych przyczynią się do stworzenia prawa lepszego dla wszystkich.