Szacowany czas czytania: 4 minuty
Gospodarka o obiegu zamkniętym (GOZ) stanowi odejście od dominującego przez dekady modelu liniowego, opartego na schemacie „weź – wyprodukuj – zużyj – wyrzuć”. W podejściu cyrkularnym kluczowe staje się utrzymanie wartości produktów, materiałów i surowców w obiegu możliwie jak najdłużej, poprzez naprawę, ponowne użycie, recykling oraz projektowanie rozwiązań ograniczających powstawanie odpadów już na etapie koncepcji produktu.
Zuzanna Lulińska
Naczelnik Wydziału Gospodarki o Obiegu Zamkniętym, Departament Zrównoważonej Gospodarki, Ministerstwo Rozwoju i Technologii
Jeszcze do niedawna GOZ postrzegano głównie jako zagadnienie z zakresu ochrony środowiska – narzędzie zmniejszania ilości powstających odpadów, ograniczania zanieczyszczeń i redukcji zużycia surowców pierwotnych. Obecnie coraz wyraźniej widoczna jest zmiana perspektywy: gospodarka o obiegu zamkniętym staje się elementem polityki konkurencyjności i bezpieczeństwa gospodarczego. Wzmacnia odporność systemów produkcyjnych, sprzyja stabilności łańcuchów dostaw oraz ogranicza zależność od importu surowców i komponentów z państw trzecich. Przekłada się to nie tylko na stabilność makroekonomiczną, lecz także na wymierne korzyści po stronie przedsiębiorstw – większą przewidywalność kosztów materiałowych, dostęp do nowych rynków i budowanie trwałej przewagi konkurencyjnej.
GOZ nie sprowadza się przy tym wyłącznie do gospodarowania odpadami. Kluczową rolę odgrywa ekoprojektowanie – relatywnie nowe podejście projektowe, ukierunkowane na uwzględnianie aspektów środowiskowych i zasobowych już na etapie tworzenia produktu, którego wdrożenie staje się jednym z istotnych wyzwań dla przedsiębiorstw. Wdrożenie zasad ekoprojektu wymaga od przedsiębiorstw przeglądu łańcuchów wartości i dostaw, analizy procesów produkcyjnych oraz rozważenia nowych modeli biznesowych, takich jak usługi zamiast własności czy systemy zwrotu i ponownego wykorzystania produktów. Oznacza to również konieczność uwzględnienia rozszerzonej odpowiedzialności producenta oraz szerszego spojrzenia na cały cykl życia wyrobu.
W tym kontekście innowacja nie oznacza wyłącznie zaawansowanych technologii czy przełomowych odkryć. To również nowe sposoby organizacji procesów, zarządzania materiałami, cyfryzacji informacji o produktach (np. przez wdrażanie cyfrowego paszportu produktu) oraz tworzenia relacji z klientami i partnerami w łańcuchu dostaw. Gospodarka o obiegu zamkniętym staje się więc impulsem do modernizacji przedsiębiorstw i całych sektorów, wymuszając poszukiwanie bardziej efektywnych i odpornych rozwiązań.
Jednocześnie transformacja w kierunku cyrkularnym pozostaje znaczącym wyzwaniem prawnym, organizacyjnym i finansowym. Rola Ministerstwa Rozwoju i Technologii obecnie polega przede wszystkim na uczestnictwie w pracach legislacyjnych na poziomie Unii Europejskiej, monitorowaniu inicjatyw regulacyjnych oraz upowszechnianiu informacji o kierunkach działań Komisji Europejskiej istotnych dla przedsiębiorców (w tym prac nad Circular Economy Act oraz nowymi regulacjami dotyczącymi ekoprojektu, rozszerzającymi wymagania wobec produktów o cechy decydujące o ich trwałości, naprawialności i możliwości ponownego wykorzystania). Równolegle w MRiT prowadzone są prace koncepcyjne nad nowym dokumentem strategicznym w obszarze gospodarki o obiegu zamkniętym, który ma stworzyć ramy dla bardziej systemowego podejścia do transformacji. Kluczowe znaczenie będzie miała współpraca z przedstawicielami biznesu i środowisk branżowych, pozwalająca na identyfikację realnych barier oraz wypracowanie rozwiązań odpowiadających na potrzeby rynku, tak aby rozwój gospodarki o obiegu zamkniętym łączył cele środowiskowe z długofalowym wzmacnianiem innowacyjności i konkurencyjności gospodarki.
